Een kwart van de Nederlandse 15-jarigen loopt het risico laaggeletterd te raken. Op de basisschool valt wat leesvaardigheid betreft nog veel winst te boeken, zegt onderzoeker Marlon Ruwette van de Rijksuniversiteit Groningen.

Als het over lezen gaat, doet de Nederlandse jeugd het niet goed. Sinds 2015 is volgens cijfers van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) het percentage 15-jarigen dat het risico loopt laaggeletterd te raken, opgelopen van 18 naar 25. Bijna twee derde van de Nederlandse kinderen zegt alleen te lezen als het moet. Hoe trekken we onze kinderen in deze tijd van games en TikTok weer het boek in?

De Groningse onderzoeker Marlon Ruwette onderzocht de invloed van de docent op het leesgedrag van kinderen in groep 7 en 8. Ruwette: ‘Hoe enthousiaster en taakbewuster de leraar is in het stimuleren van kinderen om te gaan lezen, hoe meer leeskilometers de leerlingen maken. Daar valt nog wel winst te behalen. Wat mij betreft wordt er op de lerarenopleiding nog meer de nadruk gelegd op leesbevordering. Want hoe leuker kinderen lezen vinden, hoe vaker ze het doen. En hoe beter ze hun weg later kunnen vinden in de maatschappij.’

Er is meer onderzoek nodig naar het effect van ruimtevaart op het brein
LEES OOK

Er is meer onderzoek nodig naar het effect van ruimtevaart op het brein

Om veilig te ruimtereizen, moeten we in beeld krijgen hoe een leven zonder aardse zwaartekracht de hersenen beïnvloedt, stelt Elisa Raffaella Ferrè.

Al jaren wordt de noodklok geluid over lezen door de jeugd, maar hoe belangrijk is het? Met name voor kinderen die later met hun handen gaan werken, als bakker of houtbewerker, zijn toch andere kwaliteiten belangrijker?

‘De wereld is veranderd. In het digitale tijdperk is lezen een noodzakelijke voorwaarde geworden om te functioneren in de samenleving. Voor zowel theoretisch als praktisch opgeleiden. Het is belangrijk dat je alle informatie die op je afkomt, adequaat kunt verwerken. Er is bijna geen fysiek loket meer waar je een kaartje kunt kopen of een vergunning of toeslag kunt aanvragen. Bedrijven hebben liever dat je met ze chat dan met ze belt.

De maatschappij is er tegenwoordig op ingericht dat je je zaken schriftelijk, op een site, regelt. Volgens de Algemene Rekenkamer kost laaggeletterdheid de samenleving een miljard euro per jaar, bijvoorbeeld door werkloosheid en een groter beroep op de gezondheidszorg in verband met een slechtere gezondheid. Dus ja, lezen ís belangrijk. En dan bedoel ik goed en begrijpend lezen.’

U bent lerarenopleider geweest op de pabo. Hoe staat het met de leesvaardigheid van de studenten tegenwoordig?

‘Die is over het algemeen prima. Maar aan de leesmotivatie mag nog wel iets gebeuren. Uit een onderzoek is gebleken dat 43 procent van de studenten bij de start van hun studie gemiddeld één boek per jaar leest. Kortom, ook daar is sprake van ontlezing. Studenten hebben het vaak druk met werk, studie en sociale media.’

Door sociale media lezen kinderen, ook die niet van lezen houden, toch juist veel meer dan vroeger?

‘Op sociale media lezen ze vaak korte, eenvoudige teksten. Terwijl het juist belangrijk is dat je langere gecompliceerde teksten kunt begrijpen en verwerken. Concentratie en kritisch denken komen niet aan bod als je alleen maar korte berichtjes leest.’

Gaat het lezen van een boek het ooit nog winnen van sociale media?

‘Dat weet ik niet, maar sociale media zijn ook een deel van de oplossing als het om lezen gaat. Ze helpen een handje mee bij het onder de aandacht brengen van boeken. De zogeheten booktoks – TikTok-filmpjes waarin boeken worden besproken – zijn razend populair. Jongeren die elkaar aanzetten tot lezen, dat werkt. En het algoritme van TikTok werkt uitstekend, het komt gelijk met tips op maat van boeken die lijken op het besproken boek. Op die manier worden sociale media een persoonlijke leesconsulent.’

Wat voor aanbevelingen heeft u voor het basisonderwijs?

‘Een goede leerkracht voelt de morele verantwoordelijkheid een kind tot lezen aan te zetten, weet waar de interesse ligt van de kinderen en kan ze adviseren wat goede boeken voor ze zijn. Het helpt als je weet dat Tjibbe Veldkamp heel grappige boeken schrijft. Dat helpt aarzelende lezers over de streep te trekken, bijvoorbeeld jongens. Als kinderen enthousiast zijn over een boek, gaan ze dat aan elkaar vertellen.

Ga met de klas naar de bieb en help de leerlingen de juiste boeken te zoeken. Fictie is daar volop aanwezig, maar non-fictie voor kinderen moet je nog vaak met een lampje zoeken.

En zorg dat er op school ook genoeg leuk en interessant leeswerk is. Dat hoeft niet allemaal verantwoorde jeugdliteratuur te zijn. Ik kan me voorstellen dat er ook kinderen zijn die graag een blad als de Voetbal International lezen, over hun voetbalhelden. Strips zijn ook prima, beter een kind aan de Donald Duck dan op zijn telefoon.’

Ouders hebben natuurlijk ook invloed op het leesgedrag van kinderen. Heeft u voor hen nog een boodschap?

‘Goed voorbeeld doet goed volgen. Wees je ervan bewust dat lezen voor een kind belangrijk is, maak er thuis tijd voor, als het kan. Vertel ze dat je zelf iets leuks gelezen hebt, wellicht worden ze daar enthousiast van. Ga ook met ze mee naar de bieb, en help ze zoeken. Kinderen weten vaak nog niet goed welke boeken geschikt zijn voor ze.’